PRYSZCZYCA PODSTAWOWE INFORMACJE

Szczegóły

Utworzono: środa, 09, kwietnia 2025 08:04

Opublikowano: środa, 09, kwietnia 2025 08:04

Tomasz Wysocki

Pryszczyca (łac. Febris aphthosa) to wysoce zaraźliwa choroba wirusowa zwierząt parzystokopytnych, takich jak bydło, owce, kozy, świnie oraz zwierzęta dzikie: sarny, jelenie, żubry, dziki, bawoły. Jej czynnikiem etiologicznym jest wirus pryszczycy (FMDV – Foot-and-Mouth Disease Virus), należący do rodzaju Aphthovirus z rodziny Picornaviridae. Wirus ten występuje w kilku serotypach (m.in. O, A, C, SAT 1–3, Asia 1).

W przypadku wystąpienia choroby wprowadzane są natychmiastowe zakazy eksportu zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, co skutkuje ogromnymi stratami dla gospodarki danego kraju. Jednocześnie stosuje się przymusowy ubój nie tylko zwierząt zakażonych, ale też tych narażonych na kontakt z wirusem – co prowadzi do strat hodowlanych, wysokich kosztów odszkodowań, utylizacji i dezynfekcji. Utrzymanie wysokiego poziomu bioasekuracji oraz nadzoru weterynaryjnego wymaga dużych nakładów finansowych. Choroba powoduje też spadek wydajności produkcyjnej – m.in. zmniejszenie mleczności, utratę masy ciała, problemy rozrodcze i długotrwałe osłabienie zwierząt. Oprócz strat finansowych, wybuchy pryszczycy wywołują także skutki społeczne: upadki gospodarstw, destabilizację rynku pracy na wsi oraz utratę zaufania do produktów pochodzenia zwierzęcego. Wszystkie te czynniki sprawiają, że pryszczyca jest jedną z najgroźniejszych chorób gospodarczych i musi być zwalczana szybko, zdecydowanie i bezkompromisowo.

1. Droga aerogenna (inhalacyjna) – to najważniejsza i najczęstsza droga zakażenia. Wirus przenosi się drogą kropelkową wraz z wydychanym powietrzem, aerozolami z wydzielin i wydalin zakażonych zwierząt. W sprzyjających warunkach może rozprzestrzeniać się na odległość nawet kilkudziesięciu kilometrów;
2. Kontakt bezpośredni – zdrowe zwierzęta mogą zarazić się poprzez bezpośredni kontakt z osobnikami chorymi lub w okresie inkubacji, kiedy nie widać jeszcze objawów, ale wirus jest już wydalany.
3. Kontakt pośredni – wirus może być przenoszony przez skażoną paszę, wodę, odzież, obuwie, narzędzia, środki transportu, sprzęt rolniczy, a nawet ludzi mających kontakt z chorymi zwierzętami.
4. Droga pokarmowa – zwierzęta mogą ulec zakażeniu po spożyciu zakażonej paszy lub mleka. Wirus może przetrwać w niepasteryzowanym mleku, mięsie i produktach mięsnych.
5. Droga przez uszkodzoną skórę i błony śluzowe – wirus może wnikać przez mikrouszkodzenia skóry, szczególnie w okolicach racic i pyska.
6. Przenoszenie mechanicznie przez ludzi i zwierzęta

Oporość wirusa:

• Temperatura 37°C inaktywuje go w ciągu 10 dni;
• Temperatura 60°C inaktywuje go w ciągu 30 minut;
• Temperatura 80-100°C inaktywuje go natychmiast;
• Temperatura poniżej - 20°C - zakaźność przez wiele lat;
• Gleba i sierść - miesiąc;
• Kał i gnojowica - 45 dni
• pasza do 5 miesięcy;
• promienie słoneczne w okresie letnim inaktywują go w 5 minut;
• pH - inaktywacja < 6 i > 1, pH < 3.5 niszczy go całkowicie, 1% NaOH w ciągu minuty;
• peklowanie, solenie, wędzenie NIE NISZCZY WIRUSA!

Najbardziej wrażliwym gatunkiem jest bydło, kiedy pryszczyca wybuchie w stadzie to jej rozprzestrzenianie się jest błyskawiczne, a zachorowalność może obejmować 100% stada!

Objawy kliniczne pojawiają się 2 do 14 dni po zakażeniu:

• gorączka
• padnięcia u młodych zwierząt - cielęta, prosięta. jagnięta, koźlęta;
• spadek mleczności;
• obfite ślinienie;
• pęcherzyki i nadżerki na błonie śluzowej jamy ustnej, szparze między racicowej, koronce racic, nieowłosionych miejscach skóry, strzykach;
• pękające owrzodzenia;
• kulawizny!

Jak chronić się przed zakażeniem?

1. Ogranicz dostęp osób postronnych

• Zakaz wstępu dla osób niezwiązanych z gospodarstwem.

• Prowadź rejestr osób i pojazdów, które przebywają na terenie gospodarstwa.

• Miej na uwadze czy pracownicy posiadają swoje zwierzęta bądź pracują w innych miejscach gdzie zwierzęta z gatunków wrażliwych przebywają.

2. Dezynfekcja, ochrona osobista, pasza, narzędziai pojazdy

• Ustaw maty i niecki dezynfekcyjne przy wjazdach i wejściach do budynków.

• Regularnie dezynfekuj odzież, obuwie, narzędzia i środki transportu po pracy i kontakcie ze ściółką odpowiednimi środkami!

• Używaj sprawdzonych środków wirusobójczych, które działają przeciw wirusowi pryszczycy!

• Nie pożyczaj od nikogo i nikomu swoich narzędzi do pracy ze zwierzętami czy z paszą/ściółką;
• pasza i ściółka powinna pochodzić ze znanego, zaufanego źródła i być odpowiednio zabezpieczone przed np. dzikimi ptakami;

3. Odizolowanie zwierząt przybyłych do gospodarstwa

• Nowe lub powracające zwierzęta poddaj kwarantannie (14 - 21 dni).

• Obserwuj je uważnie pod kątem objawów choroby

• zwierzęta wprowadzane do gospodarstwa muszą pochodzić z zaufanego, znanego źródła - uwaga na tzw. OKAZJE!

• zwierzęta spoza naszego kraju/spoza UE muszą być zaopatrzone w świadectwo zdrowia TRACES potwierdzające ich pochodzenie i status zdrowotny, a dla trzody chlewnej ze względu na obszary objęte ograniczeniami dot. ASF świadectwo zdrowia jest wymagane również w obrocie krajowym;

4. Unikaj kontaktu z innymi zwierzętami oraz ludźmi

• Nie dopuszczaj do kontaktu z dzikimi lub nieznanymi zwierzętami, np. na pastwisku, ogrodzenie;

5. Kupuj tylko z pewnych źródeł

• Nabywaj zwierzęta, paszę i sprzęt wyłącznie od sprawdzonych dostawców.

• Wymagaj dokumentacji zdrowotnej i weterynaryjnej.

6. Nie karm odpadami kuchennymi

• Nigdy nie podawaj zwierzętom resztek jedzenia, mięsa ani produktów mlecznych niewiadomego pochodzenia.

7. Zgłaszaj podejrzane objawy

• W razie zauważenia objawów (gorączka, pęcherze na racicach i pysku, ślinotok) natychmiast zgłoś to do POWIATOWEGO LEKARZA WETERYNARII!

8. Edukacja i czujność

• Szkol siebie z zasad bioasekuracji.

• Śledź komunikaty GŁÓWNEGO LEKARZA WETERYNARII

Materiały filmowe:

What you need to know about Foot-and-Mouth Disease.

FMD Signs in Cattle

Foot-and-mouth disease virus

Ulotka do pobrania wersja PDF

ULOTKA DO POBRANIA PDF